Zatrucie pokarmowe – objawy i kiedy zgłosić się do lekarza

Jak rozpoznać objawy zatrucia pokarmowego?

Zatrucie pokarmowe to stan wywołany spożyciem żywności lub wody zanieczyszczonej bakteriami, wirusami, pasożytami lub toksynami. Objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin od spożycia skażonego produktu, choć niektóre patogeny mogą dawać pierwsze symptomy nawet po kilku dniach. Do najczęstszych objawów należą:

• nudności i wymioty – często gwałtowne, utrudniające przyjmowanie płynów;
• biegunka – wodnista, czasem z domieszką śluzu lub krwi (tzw. krwista biegunka);
• bóle i skurcze brzucha – o różnym nasileniu, zwykle o charakterze napadowym;
• gorączka – zwykle umiarkowana (37–38°C), ale w cięższych infekcjach może przekraczać 39°C;
• osłabienie, dreszcze, bóle mięśni – towarzyszące ogólnemu złemu samopoczuciu;
• odwodnienie – objawiające się suchością w ustach, zmniejszoną ilością moczu, osłabieniem, zawrotami głowy, a u małych dzieci zapadniętymi ciemiączkami.

Ważne jest, aby odróżnić zatrucie pokarmowe od innych dolegliwości żołądkowo-jelitowych. W przypadku zatrucia objawy zwykle pojawiają się nagle u kilku osób, które spożywały ten sam posiłek. Niektóre rodzaje zatruć, np. wywołane toksyną gronkowcową, dają bardzo szybki początek (30 minut do 2 godzin) i ustępują w ciągu doby. Inne, jak salmonelloza, rozwijają się po 8–48 godzinach i mogą trwać kilka dni.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Większość zatruć pokarmowych ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 1–3 dni. Jednak w niektórych sytuacjach konieczna jest pilna konsultacja lekarska. Do lekarza należy zgłosić się, gdy wystąpią:

• krwista biegunka lub krew w wymiocinach – może świadczyć o ciężkim zakażeniu bakteryjnym (np. Shigella, Campylobacter) lub powikłaniu;
• wysoka gorączka (powyżej 38,5°C u dorosłych, powyżej 38°C u dzieci) utrzymująca się ponad 2 dni;
• objawy odwodnienia – suchość błon śluzowych, brak łez podczas płaczu, ciemny mocz, oddawanie moczu rzadziej niż co 8 godzin, u niemowląt suchy pieluch przez ponad 6 godzin;
• silny ból brzucha, który nie ustępuje, promieniuje do pleców lub towarzyszą mu wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów;
• zaburzenia neurologiczne – niewyraźne widzenie, podwójne widzenie, trudności z przełykaniem, osłabienie mięśni, drgawki – mogą sugerować zatrucie toksyną botulinową (botulizm) lub grzybami;
• objawy u osób z grup ryzyka – dzieci do 2. roku życia, osoby starsze, kobiety w ciąży, przewlekle chorzy (np. z cukrzycą, chorobami nerek, wątroby), osoby z obniżoną odpornością;
• brak poprawy po 2 dniach lub nasilenie objawów mimo domowego leczenia;
• podejrzenie zatrucia grzybami lub substancjami chemicznymi – wymaga natychmiastowej pomocy szpitalnej.

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z wymienionych objawów nie należy zwlekać – lekarz może zlecić badanie kału (posiew), ocenić stopień odwodnienia i w razie potrzeby wdrożyć leczenie płynami dożylnie lub antybiotyki.

Podstawowe zasady postępowania przy zatruciu

W łagodnych przypadkach zaleca się przede wszystkim uzupełnianie płynów – najlepiej doustnymi płynami nawadniającymi (elektrolitami) lub niegazowaną wodą. Należy unikać mleka, soków owocowych i napojów izotonicznych, które mogą nasilić biegunkę. Wymioty i biegunka powodują utratę elektrolitów, dlatego samo picie wody bywa niewystarczające. Po ustąpieniu ostrych objawów stopniowo wprowadza się lekkostrawne posiłki – suchary, ryż, banany, gotowane warzywa. Należy tymczasowo unikać tłustych, smażonych i mlecznych potraw. Leczenie przeciwbiegunkowe (np. loperamid) nie jest zalecane bez konsultacji, zwłaszcza gdy występuje gorączka lub krew w stolcu – może bowiem przedłużyć kontakt patogenów z jelitem. Zapobieganie zatruciom to przede wszystkim mycie rąk, dokładne gotowanie produktów zwierzęcych, mycie owoców i warzyw oraz przechowywanie żywności w odpowiedniej temperaturze. Pamiętajmy, że wczesne rozpoznanie niepokojących objawów i szybka reakcja mogą zapobiec groźnym powikłaniom, takim jak sepsa czy ostra niewydolność nerek.